135 kez görüntülendi
kullanıcı resmi Ekonomi-Finans kategorisinde tarafından
tarafından düzenlendi
Merkez Bankası'nın Bağımsızlığı Nedir? Merkez Bankası nasıl bağımsız olur? Merkez Bankası Bağımsızlık Kriterleri nelerdir?

1 cevap

0 oy
kullanıcı resmi tarafından
tarafından düzenlendi
 
En İyi Cevap

Merkez Bankası'nın Bağımsızlığı Nedir? Merkez Bankası nasıl bağımsız olur? Merkez Bankası Bağımsızlık Kriterleri nelerdir?


MERKEZ BANKALARININ BAĞIMSIZLIĞI KAVRAMI

Gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan birçok ülkede, merkez bankalarının iktisa- di örgütlenme içindeki konumu, hükûmetlere karşı sorumluluğu ve genel anlamda bağımsızlığı hep sorgulanmıştır. Yapılan sorgulamalarda merkez bankalarının siyasi iktidarların müdahale alanlarının dışında kalmaları ve özerk kuruluşlar olmaları gerektiği yönündeki düşünceler ön planda olmuştur. 

Öyleki bağımsız merkez bankalarının ulusal paranın değerinin korunması ve uzun dönemde fiyat istikrarının sağlanmasında daha etkili olduğu iktisatçılar arasında genel kabul görmektedir. 


Merkez Bankası'nın Bağımsız Olması Tanımı ve Önemi 

Hükûmetler merkez bankalarının kontrolünü hep ellerinde tutmak istemiştir. Yaşanan süreç içinde hükûmetlerin güçlü kalmak istekleri ile merkez bankaları arasında potansiyel bir mücadele ortaya çıkmıştır. Özellikle 20.yy’ın ilk çeyreğinden itibaren hükûmetler, çeşitli nedenlerle piyasaların işleyişine müdahalelerde bulunmuşlardır. 

Bu müdahaleler daha çok; istikrarlı büyüme, işsizlik, dış ödemeler dengesinin sağlanması, gelir dağılımı gibi makro hedefler üzerinde yoğunlaşmıştır. 

Hükûmetler bu müdahalelerde merkez bankalarını, kararları ile yanlarında görmek istemişlerdir. Bu bağlamda merkez bankalarının belirlediği hedef ve araçların, hükûmetin genel ekonomi politikalarına uygun ve tamamlayıcı olması gündeme gelmiştir. 

Ancak bu süreç ekonomilerde birtakım sorunların oluşmasına ve merkez bankalarının hükûmetlerle olan ilişkilerinin sorgulanmasına neden olmuştur. Bu bağlamda merkez banklarının bağımsızlığı gündeme gelmiştir. 

Aslında merkez bankalarında bağımsızlık sorununun gündeme gelmesinin çeşitli nedenleri bulunmaktadır. 

Bunlar: 

  • 1980’li yıllarda ekonomilerde görülen enflasyon süreci,
  • İç ve dış borçlanmanın sürdürülebilir ölçülerden uzaklaşması
  • Makroekonomik istikrarsızlıklar ve Hükûmetlerin çözüm diye uyguladıkları popülist politikalar, 

olarak sıralanmaktadır. 

Ayrıca para politikalarının politik süreçten ayrılması fikri de merkez bankalarının bağımsızlık tartışmalarına yeni bir boyut getirmiştir. 

Genel olarak merkez bankasının bağımsızlığını şöyle tanımlayabiliriz: 

Merkez bankasının bağımsızlığı, bankanın fiyat istikrarını sağlamaya yönelik uygulaya- cağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını kendi kararları ile seçmesi ve uygulamasıdır. 

Kurumsal anlamda bağımsız bir merkez bankası, politik müdahalelere maruz kalmaksızın para politikasını uygulayabilmelidir. 

Diğer yandan mali ve idari özerkliğe sahip olmak, merkez bankası bağımsızlığında bir ölçüt olarak oldukça önemlidir. 

Literatürde merkez bankasının bağımsızlığı; siyasi iktidardan bağımsızlık, başka bir deyişle hükûmetin merkez bankası üzerinde etkinliğinin kalmaması olarak yorumlanmaktadır. 

Bu bağlamda merkez bankasının bağımsızlığından söz edilebilmek için bankanın fiyat istikrarını sağlama görevini yerine getirirken, siyasi otoriteden direktif almaması gerekmektedir. 

Bir başka deyişle para politikasına ilişkin temel kriterleri belirleme ve uygulamada serbesti içinde olmak, merkez bankası bağımsızlığının birincil koşuludur.


Merkez Bankalarında Bağımsızlık Kriterleri Nelerdir?

Merkez bankalarının bağımsızlığı konusunda temelde iki ölçüt bulunmaktadır. 

Bunlar politik ve ekonomik kriterlerdir. 

Merkez bankasının politik bağımsızlığı, bankanın hedeflerini hükûmetin etkilerinden uzak olarak belirleyebilmesidir. 

Ekonomik bağımsızlık ise sınırlamalar olmaksızın bankanın para politikası araç- larını seçebilmesi ve kullanabilmesini ifade etmektedir. 


Merkez Bankalarında Politik Bağımsızlık 

Merkez bankasının politik bağımsızlığı, bankanın kendi politika tercihlerini oluştururken hükûmetin etkisi altında kalmaması durumunu ifade etmektedir. Bir başka ifadeyle politik bağımsızlık, hükûmetin etkisi olmadan merkez bankasının politik amaç ve tercihleri seçmedeki kabiliyeti olarak da tanımlanabilir. 

Bir merkez bankasının politik bağımsızlığının ölçüsü bazı faktörlere göre belirlenmektedir. Politik bağımsızlığın ölçülmesinde kullanılan kriterler; atamalar, merkez bankasının hükûmetle olan ilişkileri ve kurumsal düzenlemeler olmak üzere üç grupta toplanmaktadır. 

Buna göre;

  • Merkez bankası başkanının atanma ve görevden alınma süreci ve sıklığı
  • Bankanın yönetimi üzerinde kamu bürokrasisinin rolü
  • Banka ve yönetici arasındaki temas sıklığı, 

gibi faktörler bu anlamda oldukça önemlidir. 

Politik bağımsızlık için arzu edilen, başkan ve yönetim kurulu üyelerinin atanmasında hükûmetin etkisinin olmaması ya da mümkün olduğunca sınırlı tutulmasıdır. 

Bu aşamada önemli olan bir başka konu ise başkan ve yönetim kurulu üyelerinin görevde kalma süreleridir. Uygulamada politik bağımsızlığın olmadığı ya da yeterince olmadığı ülkelerde, başkan ve yönetim kurulu üyelerinin görev süreleri, hükûmetlerin görev süreleri ile benzerlik göstermektedir. 

Bu bağlamda banka yönetiminin görev süresinin, hükûmetin görev süresine bağlı olmaması politik bağımsızlık kriteri olarak kabul edilmektedir. Bu kriterler açısından poli- tik bağımsızlıktan söz edilebilmesi için başkan ve yönetim kurulu üyelerinin beş yıldan daha uzun bir süre için atanmaları gerekmektedir.

Politik bağımsızlık için bankanın hükûmetle olan ilişkilerinin derecesi de çok önemlidir. Bankanın hükûmetle olan ilişkilerinin derecesini ölçen iki temel kriter bulunmaktadır. İlk kritere göre, politik bağımsızlıktan söz edilebilmesi için banka yönetim kurulunda hiç bir hükûmet temsilcisi bulunmamalıdır. İkinci kritere göre ise para politikasının belirlenmesinde merkez bankası bağımsız hareket etmeli ve hiçbir hükûmet müdahalesi olmamalıdır.

Merkez bankalarının politik bağımsızlığı için yasal ve kurumsal düzenlemeler de ayrı bir öneme sahiptir. Bu bağlamda merkez bankası ile hükûmet arasında çeşitli sorunların oluşması durumunda, bankanın hükûmet karşısında haklarını savunan yasal ve kurumsal düzenlemelerin olması gerekir.;


Merkez Bankalarında Ekonomik Bağımsızlık

Ekonomik bağımsızlık, merkez bankasının para politikası araçlarını hiçbir engelleme ve kısıtlayıcı uygulamaya tabi olmadan kullanabilmesidir. Buna göre merkez bankası para politikası hedeflerine ulaşmak noktasında istediği para politikası aracını serbestçe seçip uygulayabilecektir.

Bu durum aynı zamanda hükûmetin kamu açıklarını finanse etmek için her istediğinde merkez bankası kaynaklarına kolaylıkla başvuramamasını da ifade etmektedir.

İlgili sorular

CevapBizde.com bilgi kazanmak ve paylaşmak için bir yer. Soru sormak, benzersiz anlayışlara ve kaliteli cevaplara katkıda bulunan insanlarla iletişim kurmak için online bir platformdur.

Üstelik Üye Olmak Ücretsiz!

Üye Olmak için TIKLAYIN!
DMCA.com Protection Status
...